Climat: ทำไมเบอร์กันดีแบ่งไร่ละเอียด 1,247 แปลง

ตัวเลขที่ควรรู้

จำนวน climat ในมรดกโลก

1,247 แปลง

ขึ้นทะเบียน UNESCO

ค.ศ. 2015

ความยาวแนวไร่

ราว 50 กม. จากดิฌงถึงมารองฌ์

Clos de Vougeot ล้อมกำแพงเสร็จ

ภายในปี 1336

แปลง Grand Cru

33 แปลง

Climat คืออะไร

แปลงไร่ (climat) คือผืนไร่ที่มีชื่อเรียกและขอบเขตแน่นอน ซึ่งผู้ปลูกในเบอร์กันดียอมรับกันมาหลายชั่วอายุคนว่าให้ไวน์แบบเฉพาะตัว คำนี้ในภาษาฝรั่งเศสทั่วไปแปลว่าภูมิอากาศ แต่ในเบอร์กันดีหมายถึงผืนดิน

แปลงหนึ่งอาจเล็กไม่ถึง 1 เฮกตาร์ หรือใหญ่หลายสิบเฮกตาร์ สิ่งที่ทำให้เป็น climat ไม่ใช่ขนาด แต่คือการที่ไวน์จากแปลงนั้นแสดงลักษณะเดิมซ้ำทุกปี จนผู้คนตั้งชื่อเรียกและจดขอบเขตไว้

ชื่อแปลงจำนวนมากปรากฏบนฉลาก เช่น Clos de Vougeot หรือ Les Amoureuses ฉลากเบอร์กันดีจึงบอกที่มาละเอียดถึงระดับผืนไร่ ไม่ได้หยุดแค่ชื่อหมู่บ้าน

ดิน ความลาด ทิศแดด

แปลงไร่สองแปลงที่อยู่ติดกันให้ไวน์ต่างกันได้ เพราะสามปัจจัยนี้เปลี่ยนทุกไม่กี่สิบเมตรบนเนินโกตดอร์

• ดิน: เนินเป็นหินปูนและดินมาร์ล (marl) จากยุคจูแรสซิก สัดส่วนหิน ดินเหนียว และความลึกของหน้าดินต่างกันไปทีละแปลง
• ความลาด: กลางเนินระบายน้ำดีและได้แดดเต็ม ตีนเนินดินหนาและชื้นกว่า ส่วนยอดเนินเย็นและโดนลมมากกว่า
• ทิศแดด: เนินส่วนใหญ่หันไปทางตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ ได้แดดเช้า แต่ร่องเขาบางจุดเปลี่ยนทิศ ทำให้บางแปลงได้แดดน้อยกว่าเพื่อนบ้าน

แปลง Grand Cru ส่วนใหญ่จึงรวมอยู่แถบกลางเนิน ส่วนไร่ระดับภูมิภาคมักอยู่ที่ราบด้านล่าง ระดับของแปลงสะท้อนตำแหน่งบนเนินมากกว่าชื่อเจ้าของ

ประวัติการแบ่งแปลงโดยนักบวช

คนกลุ่มแรกที่จดบันทึกความต่างของแต่ละแปลงอย่างเป็นระบบคือนักบวชในยุคกลาง ทั้งนิกายเบเนดิกติน (Benedictine) แห่งอารามคลูนี (Cluny) ที่ก่อตั้งปี 910 และนิกายซิสเตอร์เชียน (Cistercian) แห่งอารามซีโต (Cîteaux) ที่ก่อตั้งปี 1098

อารามได้รับไร่จากการบริจาคทีละผืน นักบวชทำไร่เองทุกปี และบันทึกว่าแปลงไหนให้ผลแบบไหน ความรู้นี้สะสมต่อกันหลายร้อยปี ก่อนจะมีระบบกฎหมาย AOC ในศตวรรษที่ 20

Clos de Vougeot เป็นตัวอย่างที่ชัด นักบวชซีโตได้รับที่ดินผืนแรกช่วงปี 1109–1115 แล้วรวมผืนเพิ่มจนกำแพงล้อมไร่เสร็จภายในปี 1336 ปัจจุบันไร่ราว 50 เฮกตาร์นี้เป็น Grand Cru และแบ่งให้เจ้าของมากกว่า 80 ราย

ต่อมาดยุกแห่งเบอร์กันดีเข้ามาเป็นทั้งเจ้าของไร่และผู้ออกกฎ เช่นในปี 1395 มีประกาศห้ามปลูกองุ่นกาเมย์ (Gamay) บนเนินโกตดอร์ เพื่อเก็บพื้นที่ไว้ให้ปิโนต์นัวร์ (Pinot Noir)

มรดกโลก UNESCO 2015

ในปี 2015 UNESCO ขึ้นทะเบียน "The Climats, terroirs of Burgundy" เป็นมรดกโลก โดยนับแปลงไร่ได้ 1,247 แปลง แต่ละแปลงมีชื่อและข้อมูลที่ดินของตัวเอง

พื้นที่มรดกโลกมี 2 ส่วน ส่วนแรกคือแนวไร่บนเนินที่ยาวราว 50 กิโลเมตร จากใต้เมืองดิฌง (Dijon) ลงไปถึงมารองฌ์ (Maranges) รวมหมู่บ้านและเมืองบอน (Beaune) ที่เป็นศูนย์กลางการค้า ส่วนที่สองคือย่านเก่าของดิฌง ที่เป็นศูนย์กลางอำนาจของดยุกผู้วางกฎให้ไร่

สิ่งที่ UNESCO ขึ้นทะเบียนจึงไม่ใช่ไวน์ แต่เป็นระบบแบ่งผืนดินที่ผู้คนสร้างและรักษาไว้ต่อเนื่องหลายร้อยปี

Climat กับระดับ Cru

Climat คือชื่อของผืนดิน ส่วน Cru คือระดับที่กฎหมายให้กับบาง climat ทุกแปลง Grand Cru และ Premier Cru เป็น climat แต่ climat ส่วนมากไม่ได้มีระดับ Cru

ดังนั้นการเห็นชื่อแปลงบนฉลากไม่ได้แปลว่าเป็น Premier Cru เสมอไป ต้องดูว่ามีคำว่า Premier Cru หรือ Grand Cru กำกับด้วยหรือไม่

คำถามที่พบบ่อย